Werkgroep Historische Microscopie

De Werkgroep Historische Microscopie heeft tot doel om de historische microscopen en de vele dozen met microscopische coupes die in het bezit zijn van het Trefpunt te beheren en te documenteren.
De ambities van de Werkgroep zijn bescheiden: in Nederland verenigt de Stichting Historische Microscopie de expertise op dit werkveld.

Werkgroep

  • Eric (M.E.F.) Prins

Microscopencollectie

Het Trefpunt heeft een collectie historische microscopen die veelal uit nalatenschap zijn geschonken.

  • De oudste exemplaren bevinden zich in de collectie Grendel van de Stichting Farmaceutisch Erfgoed (Foksdiep 6). Het zijn twee samengeastelde driepoot-microscopen volgens Culpeper uit de achttiende eeuw (1750-1780), vervaardigd van hout, karton, messing en soms roggehuid. Ze zijn samengesteld uit twee lenzen, een objectief en een oculair, maar de lenzen waren van matige kwaliteit en niet gecorrigeerd voor lichtbreking en kleurartefacten. De fouten in de objectieflens werden door de oculairlens nog eens vergroot en de onzuiverheden van het oculair zelf kwamen daar nog bovenop. Dit leidde tot tegenstrijdige, onbetrouwbare waarnemingen. Dit type mcroscoop werden voornamelijk gebruikt door de gegoede burgerij die met graagte kennis nam van die onbekende microscopische wereld.

Van onbetrouwbare kijker naar precisie-instrument
De verdere collectie van twintig microscopen dateren uit de periode van circa 1870 tot 1970, waarin de microscoop geleidelijk als wetenschappelijk instrument gebruikt ging worden. De instrumenten zijn vervaardigd van messing en hebben aanvankelijk één oculair maar meerder objectieven waarmee verschillende vergrotingen bereikt kunnen worden.

  • Samengestelde trommel-microscoop 1850-1900
    Messing, ca 15 cm hoog. Merk onbekend; Engels. Mono-oculair; 1 vast objectief, 1 oculair, spiegel, Geen fijninstelling; tubus wordt geschoven. Onder de voetplaat inscriptie: Sandford. Sandford is een dorpje in Devon (VK). Geen relatie met de Leidse hoogleraren Sandifort: de “i” ontbreekt en de laatste letter van de inscriptie is een d.) Rond 1845 schafte professor Pieter Harting (1812-1885) in Utrecht de eerste universiteits-microscoop aan en richtte een microscopiepracticum in voor studenten. Zijn microscoop, die nog te bewonderen is in het Utrechts Universiteitsmuseum, is vergelijkbaar met dit type. Zie ook M16.


  • Preparatendoos 17x7cm (hoort bij het vorige object), waarin vijf preparaten, 6-7 cm lang; Engelse opschriften: (1) seed carrier of weed (zaaddoos), (2) scale of sole (platvis schub), (3) hair of mouse (muizenhaar), (4) poppy seed (zaad van klaproos), (5) coraline (koraalalgen?). De preparaten zijn gefotografeerd door Willem Kramer.
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx
  • xxxxxxxxxxxxxxx

 

  • Zie ook de uitgebreide documentatie in de instrumentencatalogi die op deze website zijn gedepouilleerd (link). Gebruik als zoekwoord begint met 'microsco'.

Activiteiten

In de serie 'Het Trefpunt Medische Geschiedenis' (Omroep Flevoland) toonde Frits Schuitemaker de prepareermicroscoop van de malaria-onderzoeker Nicolaas Hendrik Swellengrebel (1885-1970).

Op 23 november 2023 gaf Eric Prins op uitnodiging van Omroep Flevoland een toelichting op de komende veiling van een microscoop van Antoni van Leeuwenhoek.